
ในบทความนี้9 หัวข้อ
ธาตุเหล็กคือแร่ธาตุที่ร่างกายใช้สร้างเม็ดเลือดแดงและใช้ในการทำงานของสมอง เด็ก 1–3 ขวบควรได้วันละ 5 มก. เด็กที่ต้องเสริมจริงจังคือเด็กที่ตรวจเลือดแล้วพบว่าซีด ส่วนเด็กไทย 6 เดือนถึง 12 ปีได้ยาธาตุเหล็กสัปดาห์ละครั้งจากกระทรวงสาธารณสุขอยู่แล้ว
ภาพรวมวิตามินและแร่ธาตุตัวอื่นของเด็ก เราสรุปไว้ใน วิตามินเด็กจำเป็นไหม เด็กแต่ละวัยควรได้อะไร และตัวไหนมีงานวิจัย
TL;DRสรุปสั้นๆ อ่าน 30 วิ
ธาตุเหล็กสำคัญกับเลือดและสมองของเด็ก แต่การเสริมช่วยเรื่องสมองให้เห็นเฉพาะในเด็กที่ซีดอยู่แล้ว
- ต้องได้วันละเท่าไหร่: เด็ก 1–3 ขวบ 5 มก. เด็ก 4–5 ขวบ 6 มก. และเด็ก 6–8 ขวบ 6.6 มก. ตามค่าอ้างอิงของกรมอนามัย
- ยาน้ำของอนามัย: เด็ก 6 เดือนถึง 5 ขวบได้ยาน้ำธาตุเหล็กสัปดาห์ละครั้ง และเด็ก 6–12 ปีได้ยาเม็ดสัปดาห์ละครั้ง พร้อมตรวจเลือดตามช่วงวัย
- เสริมเองเพิ่มไหม: ถ้าลูกไม่ได้ซีด ให้เริ่มจากอาหารที่มีธาตุเหล็กก่อน แล้วค่อยเสริมเมื่อแพทย์ตรวจแล้วแนะนำ
1. ธาตุเหล็กช่วยอะไรในร่างกายลูก
หนังสือค่าอ้างอิงสารอาหารสำหรับคนไทยของกรมอนามัยสรุปงานของธาตุเหล็กไว้สามอย่าง คือเป็นส่วนหนึ่งของฮีโมโกลบิน (โปรตีนในเม็ดเลือดแดงที่พาออกซิเจนไปทั่วตัว) อยู่ในเอนไซม์ที่ใช้สร้างพลังงาน และมีบทบาทในการทำงานของสมอง
ตอนลูกวิ่งเล่นที่สนามหลังเลิกเรียน ทั้งกล้ามเนื้อและสมองที่กำลังจำกติกาเกมใหม่ต้องใช้ออกซิเจน ธาตุเหล็กคือส่วนหนึ่งของระบบขนส่งนี้ครับ หนังสือเล่มเดียวกันยังอธิบายว่าการขาดธาตุเหล็กลดการทำงานของเม็ดเลือดขาวบางชนิดด้วย
ข่าวดีคือร่างกายต้องการธาตุเหล็กจากอาหารไม่มาก เพราะนำเหล็กจากเม็ดเลือดแดงเก่ากลับมาใช้ซ้ำ ปัญหามักเกิดเมื่ออาหารให้ไม่พอ หรือช่วงที่ต้องการเพิ่ม เช่น ช่วงโตเร็ว และเด็กผู้หญิงที่เริ่มมีประจำเดือน
กรมอนามัยเขียนไว้ว่าการขาดธาตุเหล็กในวัยทารกส่งผลอย่างถาวรต่อระดับสติปัญญา และมองช่วงตั้งแต่อยู่ในครรภ์ถึง 3 ขวบแรกว่าเป็นช่วงวิกฤต ส่วนการให้ธาตุเหล็กเพิ่มแล้วสมองดีขึ้นแค่ไหน งานวิจัยตอบซับซ้อนกว่านั้น
2. เสริมธาตุเหล็กแล้วสมองลูกดีขึ้นไหม
ธาตุเหล็กมีงานวิจัยเรื่องสมองเด็กหนุนอยู่จริง แต่มีเงื่อนไขสำคัญ ผลดีเห็นในเด็กที่ซีดหรือโลหิตจาง (ภาวะที่เลือดมีฮีโมโกลบินต่ำกว่าปกติ) เท่านั้น เด็กที่เลือดปกติดีอยู่แล้ว ให้ธาตุเหล็กเพิ่มก็แทบไม่ต่างจากไม่ให้
🔬 งานวิจัยบอกว่า · 🟡 มีงานวิจัยรองรับ แต่คุณภาพงานยังปนกัน
งานรวมผล 13 งานทดลองในเด็กวัยเรียน 6–12 ปี (Gutema et al., 2023) ซึ่งมีงานจากไทย 2 งาน พบว่าเด็กที่ซีดอยู่ก่อนได้คะแนนเชาวน์ปัญญาดีขึ้นในระดับปานกลางถึงค่อนข้างมาก ส่วนเด็กที่ไม่ซีด 1,295 คน ผลแทบเป็นศูนย์ ผลการเรียนไม่ต่างกันทั้งสองกลุ่ม และเมื่อดูเฉพาะงานที่ออกแบบดี ผลต่อเชาวน์ปัญญาก็ไม่ชัด
เราให้ป้ายเหลืองเพราะเมื่อตัดงานที่ให้กรดโฟลิกหรือวิตามินซีร่วมด้วยออก ผลก็ไม่ชัดเจนทางสถิติแล้ว อีกงานรวมผล (Low et al., 2013) จาก 32 งาน เด็ก 7,089 คน เกือบทั้งหมดในประเทศรายได้ต่ำถึงปานกลาง พบว่าเด็กที่ซีดได้ไอคิวเพิ่มราว 4.55 จุด แต่ข้อมูลเรื่องผลข้างเคียงยังมีน้อย
ฝั่งทารกและเด็กเล็ก ภาพต่างออกไปครับ
🔬 งานวิจัยบอกว่า · 🟡 ยังไม่พบผลต่อพัฒนาการ และงานส่วนใหญ่ยังไม่แน่นหนา
งานรวม 35 งาน เด็กอายุ 4–23 เดือน 42,306 คน (Pasricha et al., 2013) พบว่าธาตุเหล็กรายวันลดความเสี่ยงโลหิตจางลงราว 39% แต่ไม่พบความต่างด้านพัฒนาการทางสมอง และเด็กที่ได้ธาตุเหล็กอาเจียนและมีไข้บ่อยกว่า งานทดลองขนาดใหญ่ในบังกลาเทศ (BRISC, 2021) ให้ยาน้ำธาตุเหล็กทุกวันแก่ทารกอายุ 8 เดือน 3,300 คน นาน 3 เดือน ก็ไม่พบผลต่อคะแนนพัฒนาการ
งานรวมผลชุดนี้มีเพียง 9 จาก 35 งานที่ออกแบบได้ดี ผู้วิจัยจึงสรุปว่าผลต่อพัฒนาการและผลข้างเคียงในวัยนี้ยังไม่แน่ชัด
งานจากไทยเองก็น่าสนใจ งานทดลองในเด็กประถม 397 คน (Sungthong et al., 2004) ให้ธาตุเหล็ก 5 วันต่อสัปดาห์ สัปดาห์ละครั้ง หรือยาหลอก นาน 16 สัปดาห์ ฮีโมโกลบินเพิ่มพอ ๆ กันในสองกลุ่มที่ได้ธาตุเหล็ก แต่กลุ่มที่กินเกือบทุกวันมีไอคิวเพิ่มน้อยกว่าอีกสองกลุ่ม ผู้วิจัยจึงสรุปว่าแบบสัปดาห์ละครั้งเหมาะกับชุมชนที่ศึกษา
ธาตุเหล็กจึงช่วยเมื่อลูกขาดอยู่จริง ส่วนเด็กที่ไม่ได้ขาด ให้เพิ่มก็ไม่ได้ทำให้ไอคิวสูงขึ้น

3. เด็กแต่ละวัยควรได้ธาตุเหล็กวันละเท่าไหร่
ค่าที่ใช้ในไทยมาจากหนังสือค่าอ้างอิงสารอาหารของกรมอนามัย พ.ศ. 2563 เรียกสั้น ๆ ว่าค่า DRI (ค่าที่บอกว่าคนแต่ละวัยควรได้สารอาหารนั้นวันละเท่าไหร่)
| อายุ | ธาตุเหล็กที่ควรได้ (มก./วัน) |
|---|---|
| 0–5 เดือน | ได้จากนมแม่ ไม่กำหนดค่า |
| 6–11 เดือน | 9.0 |
| 1–3 ปี | 5.0 |
| 4–5 ปี | 6.0 |
| 6–8 ปี | 6.6 |
| 9–12 ปี ชาย | 11.5 |
| 9–12 ปี หญิง | 12.5 (ถ้ามีประจำเดือนแล้ว 15.6) |
| 13–15 ปี | ชาย 15.0 · หญิง 16.0 |
ที่มา: กรมอนามัย ค่า DRI 2563 ตารางที่ 6 หน้า 303 · ช่วง 1–3 ปี หมายถึงอายุ 1 ปีจนถึงก่อน 4 ปี
ทารก 6–11 เดือนต้องการ 9 มก. มากกว่าเด็ก 1–3 ขวบเกือบเท่าตัว เพราะหนังสือ DRI ระบุว่าการสูญเสียธาตุเหล็กพื้นฐานสูงที่สุดในวัยทารก และยังต้องใช้เหล็กเพื่อโต อาหารตามวัยของลูกช่วงนี้จึงต้องมีแหล่งธาตุเหล็กด้วย อีกช่วงที่ตัวเลขกระโดดคือเด็กผู้หญิงที่เริ่มมีประจำเดือน
หนังสือ DRI ไม่ได้กำหนดปริมาณสูงสุดสำหรับคนไทย เพราะไม่พบความเสี่ยงเหล็กเกินจากอาหารในประชากรทั่วไป แต่ยกค่าของสหรัฐฯ ไว้ว่าเด็กจนถึง 13 ปีไม่ควรได้เกินวันละ 40 มก. ซึ่งตั้งจากผลข้างเคียงของยาเม็ดธาตุเหล็ก
กล่องข้าวกลางวันของเด็ก ป.1 ที่มีข้าว ไข่ เนื้อสัตว์ และผักทุกวัน ก็เป็นฐานที่ดีแล้วครับ ไม่ต้องนับทุกมิลลิกรัม

4. ธาตุเหล็กเด็กของอนามัยคืออะไร ลูกได้ตอนไหนบ้าง
“ธาตุเหล็กของอนามัย” คือมาตรการเสริมธาตุเหล็กเพื่อลดภาวะโลหิตจางของสำนักโภชนาการ กรมอนามัย อยู่ในชุดสิทธิประโยชน์ของระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ตัวเลขเป็นปริมาณธาตุเหล็กจริง (elemental iron)
- เด็ก 6 เดือนถึง 2 ปี: ยาน้ำเสริมธาตุเหล็ก 12.5 มก. สัปดาห์ละ 1 ครั้ง
- เด็ก 2–5 ปี: ยาน้ำเสริมธาตุเหล็ก 25 มก. สัปดาห์ละ 1 ครั้ง
- เด็ก 6–12 ปี: ยาเม็ดเสริมธาตุเหล็ก 60 มก. สัปดาห์ละ 1 ครั้ง
- ทารกน้ำหนักแรกคลอดน้อย: เริ่มตั้งแต่อายุ 2 เดือน เป็นยาน้ำ 12.5 มก. วันละ 1 ครั้ง
- การตรวจเลือด: เจาะเลือดดูความเข้มข้นของเลือดอย่างน้อย 1 ครั้งตอนอายุ 6–12 เดือน (เจาะที่ 9 เดือน) และอีกครั้งตอน 3–5 ปี ถ้ายังไม่ได้ตรวจ ให้ตรวจตอน 6 ปี
ขนาดสัปดาห์ละครั้งนี้มีไว้สำหรับเด็กทั่วไปที่ยังไม่ได้ซีด ถ้าตรวจพบว่าซีดจากการขาดธาตุเหล็ก แนวทางของสำนักโภชนาการให้เปลี่ยนเป็นขนาดสูงกว่าทุกวันนาน 3 เดือนภายใต้การดูแลของเจ้าหน้าที่ แล้วจึงกลับมาสัปดาห์ละครั้ง
ในทางปฏิบัติ งานศึกษาของกรมอนามัยใน 24 จังหวัด (2565) พบว่าเด็กยังได้ยาน้ำไม่ทั่วถึง ผู้ดูแลเด็กส่วนใหญ่ไม่รู้ว่าลูกมีสิทธิ์ได้ยาและได้ตรวจเลือด และยาน้ำมีรสเฝื่อนคล้ายเหล็กจนเด็กบางคนไม่ยอมกิน ถ้าลูกยังไม่เคยได้ หรือได้แล้วกินไม่ครบ ถามเจ้าหน้าที่ได้ตรง ๆ ครับ
5. เด็กแบบไหนควรเสริมธาตุเหล็ก และใครแค่กินให้ดีก็พอ
ถ้าลูกไม่ได้ซีดและได้ยาตามมาตรการอยู่แล้ว ก็ไม่จำเป็นต้องซื้อธาตุเหล็กมาเสริมเพิ่ม คนที่ควรได้มากกว่านั้นคือเด็กที่ตรวจแล้วพบว่าขาดหรือซีด ซึ่งแพทย์จะกำหนดขนาดให้ ส่วนกลุ่มด้านล่างเสี่ยงกว่าเด็กทั่วไป จึงไม่ควรพลาดการตรวจเลือด
- ทารกน้ำหนักแรกคลอดน้อยหรือคลอดก่อนกำหนด: มาตรการไทยให้ยาน้ำทุกวันตั้งแต่ 2 เดือน และสมาคมกุมารแพทย์แห่งสหรัฐอเมริกา (AAP) ระบุว่าเด็กคลอดก่อนกำหนดได้ประโยชน์จากการเสริมตั้งแต่ราว 2 สัปดาห์หลังคลอด
- ทารกกินนมแม่หลัง 6 เดือน: AAP ระบุว่านมแม่ดีที่สุดแต่อาจให้ธาตุเหล็กไม่พอ ช่วงนี้จึงต้องมีอาหารตามวัยที่มีธาตุเหล็ก
- แม่ที่ซีดตอนตั้งครรภ์: กรมอนามัยระบุว่าทารกที่เกิดจากแม่ที่ซีดช่วงตั้งครรภ์จะสะสมธาตุเหล็กไว้ได้น้อย จึงเสี่ยงขาดตั้งแต่วัยทารก
- เด็กเล็กที่ดื่มนมวัวมาก: AAP แนะนำไม่ให้นมวัวก่อนอายุ 12 เดือน และหลัง 1 ขวบให้ดื่มไม่เกิน 24 ออนซ์ (ราว 700 มล.) ต่อวัน
- ช่วงโตเร็วและเด็กผู้หญิงที่เริ่มมีประจำเดือน: ความต้องการขึ้นไปถึง 15.6 มก. ต่อวัน และ AAP แนะนำให้ตรวจภายใน 1 ปีหลังเริ่มมีประจำเดือน
- เด็กที่ติดเชื้อบ่อย: หนังสือ DRI ระบุว่าการติดเชื้อทำให้ร่างกายลดธาตุเหล็กที่หมุนเวียนลง
ลองนึกภาพข้าวกล่องที่กลับมาเหลือครึ่ง แต่ขวดนมหมดเกลี้ยง หนังสือ DRI ระบุว่าธาตุเหล็กในนมวัวดูดซึมได้เพียงร้อยละ 4–6 ถ้านมทำให้ลูกอิ่มจนไม่หิวข้าว ลองค่อย ๆ ลดนมให้อยู่ในช่วงที่ AAP แนะนำ แล้วเพิ่มกับข้าวที่มีธาตุเหล็กแทน
ถ้ากังวลว่าลูกขาดอยู่แล้ว ทางที่ชัดที่สุดคือตรวจเลือด อาการที่ควรสังเกตและค่าเลือดที่หมอใช้ เราแยกไว้ใน อาการเด็กขาดธาตุเหล็ก

6. อาหารที่มีธาตุเหล็กสำหรับเด็ก และเมนูง่าย ๆ สำหรับเด็กเล็ก
ธาตุเหล็กในอาหารมีสองแบบ หนังสือ DRI ของกรมอนามัยแบ่งไว้แบบนี้
- ธาตุเหล็กแบบฮีม (heme iron): พบในเนื้อสัตว์ เครื่องใน เป็ด ไก่ และปลา ร่างกายดูดซึมได้ดี ราวร้อยละ 20–30 และยังช่วยให้ดูดซึมธาตุเหล็กจากพืชในมื้อเดียวกันได้ดีขึ้น
- ธาตุเหล็กแบบไม่ใช่ฮีม (non-heme iron): พบในธัญพืช ถั่วเมล็ดแห้ง และผักใบเขียวเข้มบางชนิด เช่น ผักโขม รวมถึงไข่แดงและนม ร่างกายดูดซึมได้น้อยกว่า
ตัวช่วยการดูดซึมที่หนังสือ DRI ระบุไว้คือวิตามินซี กรดจากผลไม้ และเนื้อสัตว์ ส่วนตัวที่ทำให้ร่างกายดูดซึมธาตุเหล็กจากพืชได้น้อยลงคือไฟเตท กากใยอาหาร และโพลีฟีนอลในชา ผักใบเขียวเข้ม และเครื่องเทศ การดื่มนมพร้อมมื้ออาหารก็ลดการดูดซึมธาตุเหล็กจากพืชเช่นกัน
หนังสือ DRI ยังเล่าว่าอาหารไทยแบบข้าวขาว ผัก และเนื้อสัตว์พอควร ให้ธาตุเหล็กที่ร่างกายใช้ได้ราวร้อยละ 10
เมนูเสริมธาตุเหล็กสำหรับเด็กเล็ก (ปรับความละเอียดให้ตรงกับวัยของลูก)
- ข้าวต้มหรือโจ๊กใส่ตับไก่บดกับหมูสับ แล้วตามด้วยผลไม้รสเปรี้ยวหลังมื้อ
- ไข่ตุ๋นใส่ปลาบดและผักใบเขียวสับละเอียด
- ข้าวผัดเนื้อสับกับถั่วต้มนิ่ม ๆ
- แกงจืดเต้าหู้หมูสับใส่ผักใบเขียว เสิร์ฟคู่ผลไม้ที่มีวิตามินซี
หลักคือมีเนื้อสัตว์หรือเครื่องในหนึ่งอย่าง ผักหรือถั่วหนึ่งอย่าง และวิตามินซีปิดท้าย เช้าวันจันทร์ที่รีบจนทำได้แค่ไข่ต้ม ก็เติมผลไม้สักชิ้นหลังมื้อได้ครับ
ถ้าลูกได้ยาน้ำหรือยาเม็ดอยู่ เรื่องกินก่อนหรือหลังอาหาร กินพร้อมนมได้ไหม เราตอบแยกไว้ใน ธาตุเหล็กเด็กกินตอนไหนให้ดูดซึมดี

7. ยาน้ำธาตุเหล็ก กัมมี่ และอาหารเสริม ต่างกันตรงไหน
ยาน้ำธาตุเหล็กจากสถานพยาบาลเป็นยา มีขนาดตามช่วงอายุและมีการตรวจเลือดกำกับ ส่วนผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 293 พ.ศ. 2548 คือผลิตภัณฑ์ที่กินนอกเหนือจากอาหารปกติ เพื่อหวังประโยชน์ด้านส่งเสริมสุขภาพ ปริมาณธาตุเหล็กจึงต่างกันไปตามฉลาก
เวลาอ่านฉลาก น้ำหนักเกลือเหล็กไม่เท่ากับธาตุเหล็กจริง แนวทางของสำนักโภชนาการยกตัวอย่างว่า เฟอรัสซัลเฟต 200 มก. ให้ธาตุเหล็กจริง 60 มก. ให้หาบรรทัดที่บอกธาตุเหล็กเป็นมิลลิกรัม แล้วคูณจำนวนชิ้นที่ลูกกินต่อวัน
กัมมี่ธาตุเหล็กดีไหม ไม่จำเป็นสำหรับเด็กส่วนใหญ่ที่กินอาหารได้และได้ยาตามมาตรการอยู่แล้ว ถ้าต้องเสริม ให้ใช้ตามฉลาก หรือตามที่แพทย์/เภสัชกรแนะนำ และถามว่าแบบน้ำ เม็ด หรือกัมมี่ เหมาะกับลูกที่สุด
กัมมี่ต้องระวังเพิ่มอีกเรื่อง คือรสหวานและหน้าตาคล้ายขนม หนังสือ DRI ระบุว่ายาเม็ดเหล็กปริมาณสูง 20–60 มก. ต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม ทำให้เกิดพิษเฉียบพลัน อาเจียนและท้องเสียรุนแรง ส่วน US FDA บังคับให้ผลิตภัณฑ์ธาตุเหล็กแบบเม็ดและแคปซูลพิมพ์คำเตือนว่า การกินเกินขนาดโดยไม่ตั้งใจเป็นสาเหตุสำคัญของการเสียชีวิตจากพิษในเด็กอายุต่ำกว่า 6 ปี อาการและสิ่งที่ต้องทำเมื่อลูกเผลอกินเกิน เราเขียนไว้ใน เด็กกินธาตุเหล็กมากเกินไป
ถ้าวิตามินรวมที่ลูกกินมีธาตุเหล็กด้วย แล้วยังได้ยาน้ำของอนามัยและกัมมี่อีกตัว ธาตุเหล็กจะซ้อนกันสามทาง ก่อนเพิ่มอะไรใหม่ ให้รวมธาตุเหล็กจากทุกฉลากก่อนเสมอ
8. ก่อนให้ลูกกินธาตุเหล็กเสริม ต้องระวังอะไรบ้าง
ธาตุเหล็กเป็นแร่ธาตุที่มีทั้งประโยชน์และความเสี่ยงจริง จุดที่ต้องระวังส่วนใหญ่เกิดจากการเสริมเกินจำเป็นหรือเก็บไม่ดี มากกว่าการกินอาหาร
⚠️ ข้อควรระวัง
- ทารกต่ำกว่า 1 ปี: เสริมธาตุเหล็กเฉพาะตามที่แพทย์หรือเจ้าหน้าที่สาธารณสุขกำหนด งานรวมผลในเด็ก 4–23 เดือนพบว่ากลุ่มที่ได้ธาตุเหล็กอาเจียนและมีไข้บ่อยกว่า
- เก็บให้พ้นมือเด็ก: ยาน้ำ ยาเม็ด และกัมมี่ทุกแบบ การกินเกินเฉียบพลันระดับ 20–60 มก./กก. ทำให้อาเจียนและท้องเสียรุนแรง ถ้าลูกเผลอกิน ไปพบแพทย์ทันที
- อย่าซ้อนหลายผลิตภัณฑ์: รวมธาตุเหล็กจากวิตามินรวม ยาน้ำ และกัมมี่ก่อนเพิ่มตัวใหม่
- ธาตุเหล็กขนาดสูงกับซิงค์: หนังสือ DRI ระบุว่าการกินยาธาตุเหล็กขนาดสูงทำให้ร่างกายใช้ซิงค์ได้น้อยลง
- พื้นที่ที่มีมาลาเรีย: หนังสือ DRI ระบุว่าการให้ธาตุเหล็กแก่เด็กที่ขาดธาตุเหล็กในพื้นที่ระบาดเพิ่มการป่วยจากมาลาเรีย ถ้าอยู่หรือเดินทางไปพื้นที่แบบนี้ ถามแพทย์ก่อน
- มีโรคเลือดหรือโรคประจำตัว: ปรึกษาแพทย์ก่อนเสริมทุกครั้ง
- ควรพาไปพบแพทย์เมื่อ: สงสัยว่าลูกซีดหรือขาดธาตุเหล็ก ลูกยังไม่เคยตรวจเลือดตามนัด หรือลูกกินผลิตภัณฑ์ธาตุเหล็กเกินขนาดโดยไม่ตั้งใจ
9. คำถามที่พบบ่อย
เด็กไทยอายุ 6 เดือนถึง 12 ปีได้ยาธาตุเหล็กขนาดต่ำสัปดาห์ละครั้งตามมาตรการของกระทรวงสาธารณสุขอยู่แล้ว นอกเหนือจากนี้ ไม่จำเป็นต้องซื้ออาหารเสริมธาตุเหล็กมาให้ทุกคน การเสริมเพิ่มควรเกิดหลังตรวจเลือดแล้วพบว่าขาด หรือเมื่อแพทย์แนะนำ เพราะงานวิจัยพบว่าเด็กที่เลือดปกติไม่ได้ประโยชน์เพิ่ม
ตามมาตรการปัจจุบันของสำนักโภชนาการ เด็กได้ยาน้ำตั้งแต่ 6 เดือนถึง 5 ขวบ และยาเม็ดสัปดาห์ละครั้งช่วง 6–12 ปี หลังจากนั้นเด็กผู้หญิงที่เริ่มมีประจำเดือนจะได้ยาเม็ดธาตุเหล็กคู่กรดโฟลิกต่อ ส่วนเด็กที่แพทย์ให้ยาเพราะซีด ให้กินตามระยะที่แพทย์กำหนด
ทั้งเด็ก 1 ขวบและ 3 ขวบอยู่ในช่วงอายุ 1–3 ปีของค่าอ้างอิงกรมอนามัย ควรได้ธาตุเหล็กจากอาหารวันละ 5 มก. ช่วงนี้หมายถึงอายุ 1 ปีจนถึงก่อน 4 ปี ตัวเลขนี้คือปริมาณจากอาหารรวมทั้งวัน ไม่ใช่ขนาดยาที่ต้องหามาเสริม
ถ้าหมายถึงอาหารที่มีธาตุเหล็ก ดีและควรมีทุกวัน แต่ถ้าหมายถึงอาหารเสริมธาตุเหล็กเพิ่มเติม งานรวมผลในเด็กวัยเรียนพบว่าเด็กที่ไม่ซีดไม่ได้ผลดีต่อเชาวน์ปัญญาเพิ่ม และงานในเด็กไทยพบว่ากินเกือบทุกวันไม่ได้ดีกว่าสัปดาห์ละครั้ง จึงควรตรวจเลือดก่อน
หนังสือ DRI ของกรมอนามัยระบุว่าในไทยไม่พบความเสี่ยงธาตุเหล็กเกินในประชากรทั่วไป รวมถึงคนที่เป็นพาหะธาลัสซีเมีย และพาหะก็ขาดธาตุเหล็กได้เหมือนคนอื่น แต่ถ้าลูกเป็นโรคธาลัสซีเมีย หรือไม่แน่ใจว่าเป็นพาหะหรือเป็นโรค ให้ปรึกษาแพทย์ก่อนเสริมทุกครั้ง
สรุป
ธาตุเหล็กสำคัญกับเลือด พลังงาน และสมองของเด็ก เด็ก 1–3 ขวบต้องการวันละ 5 มก. และส่วนใหญ่ได้จากเนื้อสัตว์ เครื่องใน ไข่ ถั่ว และผักใบเขียวที่กินคู่ผลไม้ เด็กไทย 6 เดือนถึง 12 ปีมียาธาตุเหล็กสัปดาห์ละครั้งตามมาตรการอยู่แล้ว ผลดีต่อสมองเห็นในเด็กที่ซีด ไม่ใช่ทุกคน ถ้ากังวล ให้ตรวจเลือดก่อนซื้ออะไรมาเสริม และเก็บผลิตภัณฑ์ธาตุเหล็กทุกแบบให้พ้นมือเด็ก
📚 แหล่งอ้างอิง
12 แหล่ง
- กรมอนามัย: ปริมาณสารอาหารอ้างอิงที่ควรได้รับประจำวันสำหรับคนไทย พ.ศ. 2563 บทธาตุเหล็ก หน้า 291–304
- สำนักโภชนาการ กรมอนามัย: มาตรการเสริมธาตุเหล็กเพื่อป้องกันภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก ภายใต้ชุดสิทธิประโยชน์ในระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ
- สำนักโภชนาการ กรมอนามัย: แนวทางการป้องกันภาวะซีดจากการขาดธาตุเหล็กในโครงการสายใยรักแห่งครอบครัวและในเด็กวัยเรียน
- วารสารศูนย์อนามัยที่ 9: ศรัชฌา กาญจนสิงห์. ระบบเฝ้าระวังภาวะโลหิตจางในเด็กปฐมวัย เขตสุขภาพที่ 6. 2565
- PubMed Central: Gutema BT, et al. Effects of iron supplementation on cognitive development in school-age children: Systematic review and meta-analysis. PLoS One. 2023
- PubMed: Low M, et al. Effects of daily iron supplementation in primary-school-aged children: systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. CMAJ. 2013
- PubMed: Pasricha SR, et al. Effect of daily iron supplementation on health in children aged 4-23 months: a systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. Lancet Glob Health. 2013
- PubMed: Pasricha SR, et al. Benefits and Risks of Iron Interventions in Infants in Rural Bangladesh. N Engl J Med. 2021
- PubMed: Sungthong R, et al. Once-weekly and 5-days a week iron supplementation differentially affect cognitive function but not school performance in Thai children. J Nutr. 2004
- HealthyChildren.org (AAP): Anemia and Your Child
- US FDA: Dietary Supplement Labeling Guide, Chapter VIII. Other Labeling Information
- สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา: ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 293) พ.ศ. 2548 เรื่อง ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร
ข้อมูลเพื่อความรู้ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ บทความนี้สรุปจากงานวิจัยและแหล่งข้อมูลที่อ้างอิงด้านบน ไม่ได้ใช้แทนการวินิจฉัยหรือรักษาโดยแพทย์ ก่อนให้เด็กกินอาหารเสริมหรือยาธาตุเหล็กใด ๆ โดยเฉพาะทารกต่ำกว่า 1 ปี เด็กที่มีโรคประจำตัว หรือกินยาอยู่ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
เขียนโดย เวล · ทีม mywellthy · อัปเดตล่าสุด 14 พ.ย. 2569




วิตามินเด็ก ยี่ห้อไหนดี

