ในบทความนี้8 หัวข้อ
แมกนีเซียมอาจช่วยลดจำนวนครั้งที่ปวดไมเกรนในบางคน แต่งานวิจัยยังไม่ตรงกัน งานทดลองหนึ่งเห็นผล อีกงานไม่เห็นเลย และขนาดที่ใช้ในงานวิจัยสูงกว่าขีดที่แนะนำให้กินเองจากอาหารเสริม เราจึงเล่าทั้งสองฝั่ง แล้วบอกว่าใครควรคุยกับแพทย์ก่อนลอง
ภาพรวมของสารนี้อยู่ที่ แมกนีเซียมคืออะไร ช่วยอะไร อาจช่วยกล้ามเนื้อและระบบประสาทได้อย่างไร ส่วนเรื่องนอนหลับและกล้ามเนื้อรวมอยู่ใน ประโยชน์ของแมกนีเซียม แยกตามเป้าหมาย: นอนหลับ กล้ามเนื้อ ระบบประสาท หน้านี้ตอบเรื่องไมเกรนอย่างเดียว
TL;DRสรุปสั้นๆ อ่าน 30 วิ
หลักฐานมีทั้งบวกและลบ ยังสรุปว่าได้ผลแน่นอนไม่ได้
- ภาพรวม: งานสรุปรวมหลายงานวิจัยให้ผลไม่ตรงกัน ส่วนใหญ่ให้ผลบวกเล็กน้อย แต่ปี 2019 มีงานที่สรุปว่าหลักฐานยังไม่พอ (🟡)
- งานทดลองคู่แย้ง: งานหนึ่งให้แมกนีเซียม 600 มก./วัน แล้วปวดน้อยลงราว 42% เทียบกับยาหลอกราว 16% อีกงานไม่พบความต่างเลย (🟡)
- ขนาด: งานวิจัยใช้ราว 360-600 มก./วัน สูงกว่าขีด 350 มก./วันจากอาหารเสริม และพบถ่ายเหลวบ่อย
- ก่อนลอง: ปรึกษาแพทย์ โดยเฉพาะคนที่ไตไม่ดี กินยาประจำ ตั้งครรภ์ หรือปวดหัวแบบใหม่
1. แมกนีเซียมช่วยไมเกรนได้ไหม ภาพรวมหลักฐาน
อาจช่วยได้บ้างในการลดจำนวนครั้งที่ปวด แต่ยังไม่แน่นอน แนวทางปี 2012 ของสมาคมประสาทวิทยาสหรัฐฯ (AAN) ร่วมกับสมาคมโรคปวดศีรษะสหรัฐฯ (AHS) จัดแมกนีเซียมไว้ที่ Level B คือ “น่าจะได้ผล” สำหรับผู้ใหญ่ที่เป็นไมเกรนเป็นครั้งคราว แต่ AAN ถอนแนวทางฉบับนี้ออกในปี 2015 เพราะปัญหาความปลอดภัยของสมุนไพรบัตเตอร์เบอร์ในฉบับเดียวกัน ไม่ใช่เพราะแมกนีเซียม และระบุว่าคำแนะนำในฉบับที่ถอนแล้วไม่ถือเป็นคำแนะนำปัจจุบันของ AAN
งานที่รวมผลหลายงานวิจัยหลังจากนั้นก็ไม่ตรงกันทั้งหมด ตารางนี้เรียงไว้ให้เห็นภาพ
| งานสรุปรวม | พบอะไร | หลักฐาน |
|---|---|---|
| แนวทาง AAN/AHS ปี 2012 | น่าจะได้ผล (Level B) แต่ถูกถอนในปี 2015 | 🟡 |
| ทบทวนอย่างเป็นระบบ ปี 2018 (5 งานทดลอง) | “อาจได้ผล” (Grade C) | 🟡 |
| งานรวมผล ปี 2016 (แมกนีเซียมแบบกิน 10 งานทดลอง 789 คน) | ปวดน้อยลงทั้งความถี่และความรุนแรง แต่บางงานสุ่มกลุ่มไม่รัดกุม | 🟡 |
| งานรวมผลปี 2019 (วิตามินและแร่ธาตุ 18 งานทดลอง) | ความรุนแรงที่วัดใน 3 งานทดลอง 226 คน ไม่ต่างจากยาหลอกอย่างมีนัยสำคัญ ผู้เขียนสรุปว่าหลักฐานยังไม่พอ | ⚪ |
| งานรวมผลปี 2025 (22 งานทดลอง อาหารเสริมหลายชนิด) | แมกนีเซียมลดจำนวนครั้ง ความรุนแรง และจำนวนวันที่ปวด | 🟡 |
ที่มา: Holland 2012 · von Luckner 2018 · Chiu 2016 · Okoli 2019 · Delgarm 2025
ลองนึกว่าถามห้าคนว่าร้านนี้อร่อยไหม ได้ยกนิ้วสามคน ส่ายหน้าหนึ่งคน อีกคนบอกว่ายังไม่แน่ใจ แมกนีเซียมกับไมเกรนอยู่ในสถานะนี้ตอนนี้ เพราะแต่ละงานเลือกงานทดลองคนละชุด และงานทดลองส่วนใหญ่มีผู้เข้าร่วมไม่มาก จึงให้ข้อสรุปต่างกันได้
อีกจุดที่ควรรู้ คือ Cochrane (องค์กรที่ทำงานทบทวนหลักฐานทางการแพทย์) เริ่มทำงานทบทวนเรื่องนี้โดยเฉพาะในปี 2025 แต่ตอนนี้ยังเป็นแค่แผนงาน ยังไม่มีผลสรุป
2. ทำไมถึงมีคนโยงแมกนีเซียมกับไมเกรน
เหตุผลหลักคือมีรายงานว่าคนที่เป็นไมเกรนบางกลุ่มมีแมกนีเซียมต่ำกว่าคนอื่น งานทดลองเล็กๆ ในผู้หญิงที่เป็นไมเกรนช่วงมีประจำเดือน 20 คน พบว่าแมกนีเซียมในเม็ดเลือดขาวบางชนิดต่ำกว่ากลุ่มเปรียบเทียบ และแมกนีเซียมในเม็ดเลือดขาวสูงขึ้นหลังกินเสริม
บทความทบทวนปี 2025 ใน Nutrients เสนอว่าแมกนีเซียมอาจเกี่ยวกับการทำงานของเซลล์ประสาท หลอดเลือด และการอักเสบ แต่ทั้งหมดนี้เป็นสมมติฐาน คล้ายเห็นควันแล้วเดาว่ามีไฟ ถ้าจะรู้ว่าการกินเสริมช่วยจริงหรือไม่ ต้องดูผลงานทดลองที่เทียบกับยาหลอก ซึ่งเป็นเรื่องของหัวข้อถัดไป
3. งานทดลองในผู้ใหญ่ ผลขัดกันอย่างไร
งานทดลองสองงานที่ทำในปีเดียวกัน ระยะเวลา 12 สัปดาห์เท่ากัน ให้ผลตรงข้ามกัน ข้อสรุปรวมจึงยังไม่นิ่ง
🔬 งานวิจัยบอกว่า · 🟡 หลักฐานจำกัด
งานทดลองหลายศูนย์ (Peikert และคณะ, 1996) มีผู้ป่วยไมเกรน 81 คน อายุ 18-65 ปี ปวดเฉลี่ย 3.6 ครั้งต่อเดือน ให้แมกนีเซียม 600 มก./วัน (ในรูปไตรแมกนีเซียมไดซิเตรต) หรือยาหลอก นาน 12 สัปดาห์ ในสัปดาห์ที่ 9-12 จำนวนครั้งที่ปวดลดลงราว 42% ในกลุ่มแมกนีเซียม เทียบกับราว 16% ในกลุ่มยาหลอก (เทียบกับก่อนเริ่ม) วันที่ปวดและการใช้ยาแก้ปวดก็ลดลงอย่างมีนัยสำคัญในกลุ่มแมกนีเซียม ผลข้างเคียงที่พบคือท้องเสีย 18.6% และกระเพาะระคายเคือง 4.7%
🔬 งานวิจัยบอกว่า · 🟡 หลักฐานจำกัด
งานทดลองหลายศูนย์อีกงาน (Pfaffenrath และคณะ, 1996) มีผู้เข้าร่วม 69 คน (แมกนีเซียม 35 ยาหลอก 34) ให้แมกนีเซียม 10 มิลลิโมล วันละสองครั้ง นาน 12 สัปดาห์ คนที่อาการดีขึ้นอย่างน้อยครึ่งหนึ่งมี 28.6% ในกลุ่มแมกนีเซียม และ 29.4% ในกลุ่มยาหลอก จำนวนครั้งและจำนวนวันที่ปวดก็ไม่ต่างกัน ทีมวิจัยหยุดงานกลางทางตามแผนเพราะไม่เห็นความต่าง ผลข้างเคียงเล็กน้อย เช่น ถ่ายเหลวและท้องเสีย พบ 45.7% ในกลุ่มแมกนีเซียม เทียบกับ 23.5% ในกลุ่มยาหลอก
สังเกตตัวเลขกลุ่มยาหลอกในงานแรก ปวดน้อยลงราว 16% ทั้งที่ไม่ได้กินอะไรจริง ไมเกรนขึ้นๆ ลงๆ เองได้ และความคาดหวังก็มีผล งานทดลองจึงต้องมีกลุ่มยาหลอกเสมอ ผลของแมกนีเซียมในงานแรกคือส่วนต่างจากยาหลอก ซึ่งยังเป็นส่วนต่างที่ไม่มาก และงานที่สองไม่เห็นส่วนต่างเลย
เราบอกไม่ได้ว่าทำไมผลจึงต่างกัน งานทั้งสองวัดผลหลักคนละแบบและมีผู้เข้าร่วมไม่มาก จึงเทียบกันตรงๆ ไม่ได้ สิ่งที่สรุปได้คือ ถ้ามีผลดี ก็ไม่ใช่ผลที่ทุกคนจะได้
4. ขนาดที่ใช้ในงานวิจัย กับขีดสูงสุดของอาหารเสริม
ขนาดในงานวิจัยไมเกรนอยู่ราว 360-600 มก./วัน และกินต่อเนื่องหลายสัปดาห์ ซึ่งสูงกว่าขีดสูงสุดจากอาหารเสริมที่ใช้กันทั่วไปคือ 350 มก./วัน (ไม่นับแมกนีเซียมจากอาหาร) งานในผู้หญิงที่ปวดช่วงมีประจำเดือนให้ 360 มก./วัน ส่วนงาน Pfaffenrath ให้ 20 มิลลิโมลต่อวัน ซึ่งเราคำนวณเป็นราว 486 มก./วัน
ขีด 350 มก./วัน ตั้งไว้ตั้งแต่ปี 1997 จากระดับ 360 มก./วันที่เคยพบอาการท้องเสียในบางคน บทความมุมมองปี 2023 เสนอให้ทบทวนขีดนี้ แต่ผู้เขียนได้ทุนจากศูนย์ที่ส่งเสริมงานด้านแมกนีเซียม และเป็นความเห็น ไม่ใช่ข้อสรุปจากการทบทวนอย่างเป็นระบบ เราจึงยังยึดขีดเดิม
สูตรในครัวร้านอาหารมีเชฟคุมอยู่ ไม่ได้แปลว่าครัวที่บ้านควรใส่ปริมาณเท่ากัน ขนาด 600 มก. ก็คล้ายกัน เป็นขนาดที่ทีมวิจัยให้ภายใต้การติดตาม ไม่ใช่ตัวเลขที่เราแนะนำให้ลองเองที่บ้าน ถ้าฉลากเม็ดละ 150 มก. (ตัวอย่างสมมติ) 600 มก. คือ 4 เม็ดต่อวัน ซึ่งเกินขีดไปมาก และท้องเสียเป็นผลข้างเคียงที่พบบ่อยตามที่ตัวเลขข้างบนแสดงไว้
รายละเอียดผลข้างเคียงและกลุ่มที่ควรระวังอยู่ในบทความ ผลข้างเคียงและโทษของแมกนีเซียม ใครควรระวัง
5. ไมเกรนช่วงมีประจำเดือนและไมเกรนในเด็ก
สองกลุ่มนี้มีงานวิจัยเล็ก ผลยังไม่ชัด จึงยังไม่ควรมองว่าแมกนีเซียมเป็นตัวเลือกประจำของกลุ่มเหล่านี้
🔬 งานวิจัยบอกว่า · ⚪ หลักฐานยังน้อย
งานทดลองปกปิดสองฝ่ายในผู้หญิงที่เป็นไมเกรนช่วงมีประจำเดือน 20 คน (Facchinetti และคณะ, 1991) ให้แมกนีเซียม 360 มก./วัน ตั้งแต่วันที่ 15 ของรอบเดือนจนถึงประจำเดือนครั้งถัดไป นาน 2 เดือน พบว่าจำนวนวันที่ปวดหัวลดลงเฉพาะกลุ่มที่ได้แมกนีเซียม และอาการก่อนมีประจำเดือนดีขึ้นด้วย แต่กลุ่มยาหลอกก็ดีขึ้นบางด้านเช่นกัน และมีผู้เข้าร่วมเพียง 20 คน
🔬 งานวิจัยบอกว่า · ⚪ หลักฐานยังน้อย
งานทดลองในเด็กอายุ 3-17 ปี 118 คนที่ปวดหัวแบบไมเกรนอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง (Wang และคณะ, 2003) ให้แมกนีเซียมออกไซด์ 9 มก. ต่อน้ำหนักตัว 1 กก. ต่อวัน นาน 16 สัปดาห์ จำนวนวันที่ปวดลดลงตามเวลาในกลุ่มแมกนีเซียม แต่การลดลงไม่ต่างจากกลุ่มยาหลอกอย่างมีนัยสำคัญ ความรุนแรงของอาการต่ำกว่าในกลุ่มแมกนีเซียม ผู้วิจัยสรุปเองว่ายังตอบไม่ได้ชัดว่าดีกว่ายาหลอกหรือไม่ และ 27% ของผู้เข้าร่วมออกจากงานกลางทาง
สำหรับเด็ก ขนาดที่เหมาะต้องให้กุมารแพทย์กำหนดเสมอ ไม่ควรนำตัวเลขต่อน้ำหนักตัวข้างบนไปคำนวณให้ลูกเอง เรื่องตั้งครรภ์ เรายังไม่พบงานที่เปิดอ่านซึ่งตอบเฉพาะเรื่องนี้ จึงไม่ให้ตัวเลขใดๆ คนที่ตั้งครรภ์และเป็นไมเกรนควรปรึกษาสูตินรีแพทย์ก่อนกินอาหารเสริมทุกชนิด
6. แมกนีเซียมทางหลอดเลือดดำกับเม็ดที่กินเองต่างกัน
คนละเรื่องกัน แมกนีเซียมแบบให้ทางหลอดเลือดดำใช้ในโรงพยาบาลตอนกำลังปวด ส่วนเม็ดที่กินเองมีหลักฐานเรื่องลดจำนวนครั้งในระยะยาวเท่านั้น งานรวมผลปี 2016 พบว่าการให้ทางหลอดเลือดดำบรรเทาไมเกรนเฉียบพลันได้ภายในราว 15-45 นาทีจนถึง 24 ชั่วโมง จากงานทดลอง 11 งาน 948 คน และต้องให้ทางหลอดเลือดดำ ซึ่งทำได้ในสถานพยาบาล
เม็ดที่ซื้อเองไม่ใช่ยาบรรเทาตอนกำลังปวด งานทดลองของแมกนีเซียมแบบกินวัดผลหลังกินต่อเนื่องหลายสัปดาห์ ถ้าคุณปวดอยู่ตรงหน้า การกินเม็ดแมกนีเซียมเพิ่มจึงไม่ใช่สิ่งที่งานวิจัยรองรับ
7. เหมาะกับใคร และปวดหัวแบบไหนต้องไปพบแพทย์
คนที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นไมเกรนแล้ว ปวดบ่อย และอยากคุยกับแพทย์เรื่องตัวเลือกเสริม เป็นกลุ่มที่เหมาะจะลองถามเรื่องนี้ ขอให้คุยก่อนเริ่ม ไม่ใช่เริ่มเองแล้วค่อยบอก
กลุ่มที่ไม่ควรกินเองคือคนที่ไตทำงานไม่ดี คนที่กินยาตามใบสั่งประจำ คนที่ตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร และเด็ก ฉลากแมกนีเซียมออกไซด์ใน DailyMed ให้ปรึกษาแพทย์ก่อนถ้ามีโรคไต และเตือนว่าอาจตีกับยาตามใบสั่งบางชนิด
อีกเรื่องที่ควรทำคู่กัน คือจดวันที่ปวด สิ่งที่กินก่อนหน้า และการนอน เพราะ MedlinePlus ระบุว่าความเครียด การนอนไม่เป็นเวลา การข้ามมื้อ และคาเฟอีนเป็นตัวกระตุ้นไมเกรนที่พบบ่อย บันทึกนี้ช่วยให้แพทย์เห็นภาพ และช่วยให้คุณรู้ว่าอะไรได้ผลกับตัวเอง
ปวดหัวบางแบบไม่ควรรอลองอาหารเสริม MedlinePlus ให้ไปห้องฉุกเฉินหรือพบแพทย์ทันทีเมื่อปวดหัวรุนแรงครั้งแรกในชีวิต ปวดแบบรุนแรงฉับพลัน ปวดที่สุดในชีวิต ปวดหลังออกแรงหนัก ปวดหลังศีรษะกระแทก ปวดร่วมกับไข้ คอแข็ง พูดไม่ชัด ตามัว แขนขาอ่อนแรง หรือสับสน รวมถึงปวดหัวแบบใหม่ในคนอายุเกิน 50 ปี
⚠️ ข้อควรระวัง
- ไตทำงานไม่ดี: ร่างกายขับแมกนีเซียมส่วนเกินได้น้อยลง MedlinePlus ระบุว่าผลข้างเคียงจากแมกนีเซียมสูงพบไม่บ่อย ยกเว้นคนที่ไตทำงานลดลงมาก ปรึกษาแพทย์ก่อนกิน
- ยาประจำ: ฉลากแมกนีเซียมออกไซด์ใน DailyMed เตือนว่าอาจตีกับยาตามใบสั่งบางชนิด ถามเภสัชกรเรื่องชนิดยาและช่วงเวลา และอย่าหยุดยาที่แพทย์สั่งเพื่อเปลี่ยนมาใช้แมกนีเซียม
- ขีดสูงสุด: ผู้ใหญ่ไม่ควรเกิน 350 มก./วัน จากอาหารเสริมและยารวมกัน ถ้าแพทย์ไม่ได้สั่ง ขนาดที่ใช้ในงานวิจัยไมเกรนสูงกว่านี้
- ท้องเสีย: พบบ่อยในงานวิจัยไมเกรน (18.6% ในงานหนึ่ง และ 45.7% ในอีกงาน) ถ้าท้องเสียบ่อย ให้ลดหรือหยุดแล้วปรึกษาแพทย์
- ปวดหัวแบบเตือนภัย: ถ้าปวดแบบที่ระบุในหัวข้อ 7 ให้พบแพทย์ทันที ไม่ควรรอผลจากอาหารเสริม
- ตั้งครรภ์ ให้นมบุตร เด็ก หรือมีโรคประจำตัว: ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ
8. คำถามที่พบบ่อย
อาจช่วยลดจำนวนครั้งที่ปวดในบางคน แต่ยังไม่แน่นอน งานทดลองหนึ่งพบว่าปวดน้อยลงราว 42% เทียบกับราว 16% ในกลุ่มยาหลอก อีกงานไม่พบความต่าง งานสรุปรวมให้ผลทั้งบวกและไม่แน่ชัด จึงควรคุยกับแพทย์ก่อนลอง
งานวิจัยใช้ราว 360-600 มก./วัน ซึ่งสูงกว่าขีด 350 มก./วันจากอาหารเสริมสำหรับผู้ใหญ่ จึงไม่ควรเริ่มขนาดนี้เอง ถ้าสนใจ ให้ปรึกษาแพทย์เพื่อกำหนดขนาดและติดตามอาการท้องเสียไปด้วย
ไม่มีตัวเลขที่รับรองได้ งานทดลองวัดผลหลังกินต่อเนื่อง 12 สัปดาห์ในงานหนึ่ง และ 16 สัปดาห์ในงานในเด็ก ผลที่รายงานคือจำนวนครั้งที่ปวดลดลงในระยะหลายสัปดาห์ ไม่ใช่การบรรเทาตอนกำลังปวด
งานวิจัยแบบกินวัดผลหลังใช้ต่อเนื่องหลายสัปดาห์ ไม่ใช่ตอนปวดเฉียบพลัน ส่วนแมกนีเซียมที่บรรเทาไมเกรนเฉียบพลันในงานรวมผลเป็นแบบให้ทางหลอดเลือดดำในโรงพยาบาล ถ้าปวดอยู่ ควรใช้ตามที่แพทย์แนะนำ
งานทดลองในเด็กยังตอบไม่ได้ชัดว่าดีกว่ายาหลอกหรือไม่ และผู้เข้าร่วมกว่า 1 ใน 4 ออกจากงานกลางทาง ขนาดต่อน้ำหนักตัวต้องให้กุมารแพทย์กำหนด ไม่ควรคำนวณหรือซื้อให้เด็กกินเอง
ท้องเสียเป็นผลข้างเคียงที่พบบ่อยของแมกนีเซียมขนาดสูง อาจเป็นสัญญาณว่าได้มากเกินสำหรับตัวคุณ ให้ลดหรือหยุด ดื่มน้ำให้พอ และปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์ โดยเฉพาะถ้าท้องเสียต่อเนื่องหรือมีอาการอ่อนเพลียร่วมด้วย
สรุป
แมกนีเซียมอาจช่วยลดจำนวนครั้งที่ปวดไมเกรนในบางคน แต่หลักฐานยังขัดกัน และขนาดที่ใช้ในงานวิจัยสูงกว่าขีด 350 มก./วันของอาหารเสริม ถ้าสนใจ ให้คุยกับแพทย์ก่อน จดวันที่ปวดไว้ด้วย และไปพบแพทย์ทันทีเมื่อปวดหัวแบบเตือนภัย
📚 แหล่งอ้างอิง
17 แหล่ง
- PubMed: Holland S, et al. Evidence-based guideline update: NSAIDs and other complementary treatments for episodic migraine prevention in adults. Neurology. 2012
- PubMed Central: American Academy of Neurology. Retirement notice on the 2012 guideline (Neurology. 2012;78:1346-53)
- PubMed: von Luckner A, Riederer F. Magnesium in Migraine Prophylaxis: Is There an Evidence-Based Rationale? A Systematic Review. Headache. 2018
- PubMed: Chiu HY, et al. Effects of Intravenous and Oral Magnesium on Reducing Migraine: A Meta-analysis of Randomized Controlled Trials. Pain Physician. 2016
- PubMed: Okoli GN, et al. Vitamins and Minerals for Migraine Prophylaxis: A Systematic Review and Meta-analysis. Can J Neurol Sci. 2019
- PubMed: Delgarm P, et al. Effects of selected dietary supplements on migraine prophylaxis: A systematic review and dose-response meta-analysis of randomized controlled trials. Neurol Sci. 2025
- PubMed: Rodriguez JP, et al. Magnesium supplementation for migraine prophylaxis (Cochrane protocol). Cochrane Database Syst Rev. 2025
- PubMed: Peikert A, et al. Prophylaxis of migraine with oral magnesium: results from a prospective, multi-center, placebo-controlled and double-blind randomized study. Cephalalgia. 1996
- PubMed: Pfaffenrath V, et al. Magnesium in the prophylaxis of migraine: a double-blind placebo-controlled study. Cephalalgia. 1996
- PubMed: Facchinetti F, et al. Magnesium prophylaxis of menstrual migraine: effects on intracellular magnesium. Headache. 1991
- PubMed: Wang F, et al. Oral magnesium oxide prophylaxis of frequent migrainous headache in children: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Headache. 2003
- PubMed: Dominguez LJ, et al. Magnesium and Migraine. Nutrients. 2025
- PubMed Central: Costello R, et al. Perspective: Call for Re-evaluation of the Tolerable Upper Intake Level for Magnesium Supplementation in Adults. Adv Nutr. 2023
- MedlinePlus: Headaches – danger signs
- MedlinePlus: Migraine
- MedlinePlus: Magnesium in diet
- DailyMed (NIH): Magnesium oxide tablet, product label
ข้อมูลเพื่อความรู้ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ บทความนี้สรุปจากงานวิจัยและแหล่งข้อมูลที่อ้างอิงด้านบน ไม่ได้ใช้แทนการวินิจฉัยหรือรักษาโดยแพทย์ ก่อนเริ่มกินอาหารเสริมใด ๆ โดยเฉพาะถ้ามีโรคประจำตัว กินยาอยู่ ตั้งครรภ์ หรือให้นมบุตร ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
เขียนโดย เวล · ทีม mywellthy · อัปเดตล่าสุด 6 พ.ย. 2569
